مشاوره | روان ما
گفتوگو و حل تعارض: دو ستون صمیمیت عاطفی در روابط زوجین
در سالهای اخیر، بارها در جلسات مشاوره با زوجهایی مواجه شدهام که با وجود علاقهمندی به ادامه زندگی مشترک، احساس میکنند فاصلهای عاطفی میانشان شکل گرفته است. آنها اغلب نمیدانند این فاصله از کجا شروع شده، اما نشانههایش را بهوضوح حس میکنند: کاهش گفتوگوهای صمیمانه، افزایش سوءتفاهم، و احساس تنهایی در کنار یکدیگر. همین تجربهها باعث شد بهدنبال پاسخهایی علمیتر بروم؛ اینکه چه عواملی واقعاً صمیمیت عاطفی را در رابطه زوجین شکل میدهد و چگونه میتوان آن را حفظ کرد. در این مسیر، دو پژوهش معتبر و تأثیرگذار توجه مرا جلب کرد که هر یک از زاویهای تخصصی به این موضوع پرداختهاند.
در پژوهشی که توسط Ayesha Bukhari و Dr. Kakul Hai انجام شده، نقش سبکهای ارتباطی و روشهای حل تعارض در شکلگیری و حفظ صمیمیت میان زوجین بررسی شده است. تمرکز این مطالعه بر زوجهای جوان و متأهل بدون فرزند بوده تا تأثیر تعاملات بینفردی در مراحل ابتدایی زندگی مشترک بهطور دقیقتری تحلیل شود. برای سنجش متغیرها، از سه ابزار روانسنجی معتبر استفاده شده: پرسشنامه PAIR برای ارزیابی صمیمیت، CPQ-SF برای سبکهای گفتوگو، و CRSI برای روشهای حل تعارض.
یافتهها نشان میدهند که سبکهای ارتباطی مثبت مانند گفتوگوی سازنده، گوش دادن فعال، و ابراز احساسات بهصورت شفاف، با افزایش سطح صمیمیت عاطفی رابطه دارند. در مقابل، سبکهای منفی مانند اجتناب از گفتوگو، کنارهگیری، یا تقاضای یکطرفه، با کاهش صمیمیت و افزایش تنشهای رابطهای همراه هستند. همچنین مشخص شد که روشهای حل تعارضی که بر همکاری، همدلی و درک متقابل تمرکز دارند، نقش مهمی در حفظ پیوند عاطفی ایفا میکنند. زوجهایی که در مواجهه با اختلافات از گفتوگوی همدلانه و غیرتهاجمی استفاده میکنند، رضایت بیشتری از رابطه دارند و احساس نزدیکی بیشتری با شریک زندگی خود تجربه میکنند.
نویسندگان مقاله تأکید میکنند که صمیمیت عاطفی نهتنها به احساسات، بلکه به کیفیت تعاملات روزمره، نحوه بیان نیازها، و توانایی در مدیریت تعارضها وابسته است. سبکهای ارتباطی منفی میتوانند به مرور زمان باعث فرسایش رابطه شوند، حتی در شرایطی که تعارض آشکاری وجود ندارد
در کنار این پژوهش، مطالعات گسترده و عمیق Dr. John Gottman نیز نقش مهمی در درک علمی صمیمیت زوجی ایفا کردهاند. در پژوهشی که او و تیم تحقیقاتیاش طی بیش از چهار دهه انجام دادند، دادههای تجربی از هزاران زوج مورد بررسی قرار گرفت تا الگوهای رفتاری قابل پیشبینی در روابط زناشویی شناسایی شود. این مطالعات با هدف تمایز میان زوجهای موفق و ناموفق، از روشهای مشاهدهمحور، تحلیلهای فیزیولوژیکی، و ابزارهای روانسنجی بهره گرفتند. زوجها در محیطهای آزمایشگاهی تحت بررسی دقیق قرار گرفتند و تعاملات آنها با استفاده از سیستمهای کدگذاری رفتاری مانند CISS تحلیل شد.
یافتههای کلیدی این پژوهشها نشان دادند که رفتارهایی مانند شروع خشن گفتوگو، تحقیر، انتقاد، حالت دفاعی و کنارهگیری که تحت عنوان «چهار سوار آخرالزمان» شناخته میشوند. پیشبینیکننده قوی طلاق و نارضایتی زناشویی هستند. در ادامه، ابزارهایی مانند «Talk Table» طراحی شد که به زوجین امکان میداد در حین گفتوگو، نیت و تأثیر پیامهایشان را ارزیابی کنند. این ابزارها، نخستین کاربرد نظریه بازیها در تعاملات زوجی بودند و به درک عمیقتری از دینامیکهای ارتباطی منجر شدند. همچنین، بررسیهای فیزیولوژیکی مانند ضربان قلب و فشار خون در حین تعارض، نشان دادند که واکنشهای بدنی نقش مهمی در تشدید یا کاهش تنشهای رابطهای دارند.
بر اساس یافتههای این پژوهش، Dr. Gottman مدل درمانی خود را با عنوان Gottman Method Couples Therapy توسعه داد که بر پایه نظریه «خانه رابطه سالم» (Sound Relationship House Theory) بنا شده است. این مدل شامل مؤلفههایی مانند ساختن نقشه عشق (Love Maps)، پرورش محبت و تحسین، مدیریت تعارض، و ایجاد معنای مشترک در زندگی است. یکی از اصول کلیدی این روش، حفظ نسبت تعاملات مثبت به منفی در حداقل 5 به 1 است؛ زوجهایی که این نسبت را رعایت میکنند، احتمال پایداری رابطهشان بهمراتب بیشتر است. همچنین، این روش درمانی به درمانگران امکان میدهد تا با دقت بالا، نقاط ضعف رابطه را شناسایی کرده و با مداخلات هدفمند، مسیر رابطه را به سمت پایداری، صمیمیت و رشد سوق دهند.
در نهایت، آنچه از این دو پژوهش برمیآید، این است که گفتوگوی مؤثر و حل تعارض سازنده نهتنها ابزارهایی برای مدیریت بحرانهای رابطهای هستند، بلکه پایههای اصلی شکلگیری صمیمیت عاطفی، رضایت زناشویی و تابآوری در برابر چالشهای زندگی مشترک محسوب میشوند. تقویت مهارتهای ارتباطی، بهویژه در مراحل اولیه زندگی مشترک، میتواند نقش پیشگیرانهای در برابر فروپاشی عاطفی ایفا کند و بنیانی پایدار برای رابطهای رضایتبخش فراهم آورد. این یافتهها تأکید میکنند که زوجدرمانی علمیمحور، بهویژه بر اساس مدل گاتمن، نهتنها در درمان، بلکه در آموزش و پیشگیری نیز کاربردی مؤثر دارد و میتواند بهعنوان راهکاری عملی در ارتقاء سلامت روانی و عاطفی زوجین مورد استفاده قرار گیرد.
تدوین و تنظیم محتوا: فائزه فیروزمند، (روانشناس بالینی)
